Берилиштерди, маалыматтарды, жабдууларды жана програмдык жабдыктарды бълёшёё ёчён байланыш каналдарын пайдаланган терминалдар, компьютерлер жана башка жабдуулар жыйындысы байланыш-катнаш тармагы деп аталат. Тармактар жергиликтёё (локалдык ) жана ке\ири аймактык болуп экиге бълёнът.

Жергиликтёё тармак

Жергиликтёё чъйръдъгё тармак (LAN-Local Area Network) окуу жайдын компьютердик лаборатория, офис, имарат же бир нече имараттар сыяктуу чектелген чъйръсён камтыган байланыш-катнаш системи. LAN байланыш каналынан турат жана ал бир нече компьютерди борбордук компьютер менен же бир нече жеке компьютерлерди ъз ара туташтырат.

LAN дын ёч жалпы колдонулуштарына жабдуулар, програмдык жабдыктар жана маалымат ресурстарын бълёштёрёё ктрет.

Жабдуулар ресурстарын бълёштёрёё анча къп пайдаланылбаган бир колдонуучу ёчён баасы акталбаган ътъ кымбат баалуу тёзёлёштърдё тармактын ар компьютерине колдонууга мёмкёндёк берёё. Мисалы, тармактын ар компьютери лазердик принтерди пайдаланууга муктаж. LAN лазердик принтерди тармакка туташтырууга мёмкёндёк берет жана тармактын ар бир жеке компьютери колдонуучуга керек болгон учурда тармак боюнча ага кайрыла алат.

Сёръттъ търт жеке компьютер жана принтер кабел менен бириктирилген жънъкъй локалдык тармак кърсътёлгън. Жеке компьютердин ёчъъ ( маркетинг, эсеп-кысап, кадрлар бълёмдърёндъгё) дайыма, ал эми търтёнчё компьютер сервер катары колдонулат. Бул LAN ды колдонуучулар ёчён принтер серверге туташтырылган, ага баардык компьютерлер жана сервер ъзё дагы жете алат. Кичине тармактарда тармактын башка компьютерлериндей эле сервер компьютерин колдонмолор менен иштъъдъ колдоно берсе болот. Чо\ тармактарда болсо сервер жабдууларды, програмдык жабдыктарды жана берилиштер ресурстарын бълёштёрёё сыяктуу тармак кызматтарын гана камсыз кылуу ёчён колдонулат.

Програмдык жабдыктарды бълёштёрёё деп дайыма колдонулуучу жана серверде сакталган програмдык жабдыкка колдонуучулардын жетёёсён уюштуруу айтылат. Програмдык жабдыктарды ар бир компьютерге сатып алып жана алардын ар бирине орнотуунун ордуна, аларды бълёштёрёп пайдалануу кыйла рентабелдёё болот. Себеби, тармактык програмдык жабдыкты сатып алып, аны тармак компьютерлер арасында бълёштёрёё, ар бир компьютер ёчён ар башка копия сатып алганга караганда кыйла арзанга тёшът.

Маалыматтык ресурстарды бълёштёрёёдъ тармактын бир компьютеринде сакталган берилиштерге тармактын башка компьютеринин колдонуучусу жетёёгъ мёмкёндёк алат. Локалдык чъйрънён тармагынын маанилёё элементи болуп жалпыга жеткиликтёё болгон сактоочу тёзёлёштъргъ жетёё мёмкёнчёлёгё жана берилиштерди сактоо эсептелет.

Сёръттъ жергиликтёё тармак кърсътёлгън.

Тармактын файл-сервер жана клиент-сервер методдорунун ар бири колдонуучуларга берилиштер ресурстарын бълёштёрёёнё камсыз кылат. Файл-сервер методунда тармак компьютеринин талабы боюнча бир учурда файлды бётёндъй жиберет, андан кийин тармак компьютери иштетет. Клиент-сервер методдунда сервер алды менен иштетёёнён айрым бълёгён аткарат жана андан

кийин берилиштерди аны талап кылган компьютерге жиберет.

Сервердеги файлдарда сактоодо берилиштерди талдоо камсыз кылынса жана клиент-сервер системинде колдонмо програмдык жабдыктар аткарылса, анда сервер берилиштер базасынын сервери деп аталат. Эгерде сервер компьютери сатуу заказы програмы сыяктуу колдонмо програмдык жабдыкты бётён же бълёгён аткарса, анда колдонмо сервер деп аталат.

Тегиз тармак деп аталган локалдык тармакта ъзёнчъ сервер компьютери пайдаланылбайт. Тегиз тармакта тармак компьютерлерине жабдуулар (принтер сыяктуу), програмдык жабдыктар же берилиштер ар бирине бълёп берилет. Тегиз тармакта колдонуучулар биринчи кезекте ъздърёнён компьютеринде иштешет жана керек болгон учурда гана башка компьютерлердин ресурстарын пайдаланат.

Тармакты иштетёё (операциялык) системи локалдык тармактын иштъъсён алып барат жана колдонуучуларга файлдарды, ресурстарды жана башка тармак кызматтарын пайдаланууга ураксат берет. Иштетёё системинин милдеттерине тъмънкёлън кирет:

· административдик: клиенттерди тармакка кошуу, алып салуу жана иштерин уюштуруу;

· файлдарды башкаруу: файлдардын орундарын аныктоо жана файлдарды серверден клиент компьютерине которуу;

· принтерди башкаруу: тармактагы принтерге жиберилген документтерди приоритеттёё басып чыгаруу;

· коопсуздук: текшерёё жана керек болгон учурда тармак ресурстарына башкалардын кайрылуусун чектъъ.

Ар башка тармактар ар башка иштетёё системдерин колдонушат. Мисалы, тегиз тармактарында Artisoft LAN, MS Windows 98, Appl AppleTalk иштетёё системдери колдонулат. Ал эми клиент- сервер тармактарында клиент жана сервер бълёктърён камтыган Novel NetWare, MS Windows NT ж.б. иштетёё системдери колдонулат.

Кеѕири аймактагы тармак (WAN-Wide Area Networks-WAN)

Ке\ири аймактагы тармак ке\ири географиялык аймакты (шаар же мамлекет) камтыйт жана телефон кабелдерин, жердин коштоочусун (спутник) жана башка байланыш каналдарынын бирикмеси колдонот.

Ке\ири аймактагы тармактарды тейлъъ ъзёмдёк же мамлекеттик болушу мёмкён. Берилиштердин электрондук системдери, мисалы, ке\ири ъзёмдёк байланыш-катнаш тармагын калыптандырып алып, бизнестик компьютер кызматтарынын талаптарын камсыз кылат.

Hosted by uCoz